|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه رسالت98/3/22: تدبير باران
magiran.com  > روزنامه رسالت >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 9519
سه شنبه 28 خرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2829
magiran.com > روزنامه رسالت > شماره 9514 22/3/98 > صفحه 10 (اجتماعي) > متن
 
      


تدبير باران
رسالت دلايل بهبود وضعيت درياچه اروميه و ضعف ستاد احيا را بررسي مي كند

نويسنده: مرضيه صاحبي

گروه اجتماعي- «بياييد به درياچه اروميه برويم و با اشك هايمان آن را پر كنيم.» اين جمله دردآور را ساليان پيش از زبان مردم آذربايجان شنيده ايم اما وقتي از هزار وعده خوبان يكي هم وفا نكند، اعتراض هاي مردمي با تكيه بر نمادها و نشانه ها هم سودي ندارد. ظرف يك دهه اخير آب خوش از گلوي درياچه اروميه پايين نرفته و همواره هيولاي خشكيدگي بر سرش سايه افكنده است. شايد اگر به مدد بارش هاي اخير نبود، دولت نمي توانست مدعي شود كه پيكر نيمه جان و مشقت كشيده اش را كمي تا قسمتي احيا كرده است! حال آنكه 6 سال پيش هم پس از وقوع بارش ها، اين درياچه تا مدتي حفظ ظاهر كرد اما خيلي زود به خاطر تبخير در ماه هاي گرم و عدم تامين حقآبه محيط زيستي به همان سرنوشت غم انگيز گذشته دچار شد.

پس در شرايط فعلي، هرچه هست، اعجاز باران است. با اين حال ستاد احيا خود را تمام قد، منجي مي داند و در ارائه آمارها از افزايش 92 سانتي متري تراز آب نسبت به ابتداي سال آبي جاري و افزايش 1020 كيلومتر مربعي سطح آبي آن خبر مي دهد. به روايت رئيس سازمان حفاظت محيط زيست تاكنون بيش از 7 هزار ميليارد تومان براي احياي اين درياچه سرمايه گذاري شده اما صاحب نظران معتقدند به رغم اين هزينه گزاف، كارنامه ستاد احيا چنگي به دل نمي زند.   

مي گويند، سرآغاز رو به خشكي نهادن درياچه از اواسط دهه 80 بوده و تصاوير ماهواره اي گوياي اين واقعيت تلخ است كه در سال 2015 حدود 88 درصد مساحت درياچه از دست رفته است. البته طرح اين ادعا از سوي كارشناسان مطرح شده و روزنامه رسالت فقط در پي انعكاس ديدگاه ها و تحليل وضعيت درياچه اروميه است و بس. اما در رابطه با خشكيدگي آن هم، علل متفاوتي ذكر شده از احداث بزرگراه ها، توسعه كشاورزي، استفاده بي رويه از منابع آب تا ساخت سد بر روي رودخانه هاي حوزه آبريز اين درياچه و تغييرات اقليمي و خشكسالي، حال آنكه  محققان اثبات كرده اند كه خشك سالي فقط سبب كاهش 5 درصدي بارش در حوزه آبريز درياچه شده و آنچه  بحران آفرين بوده؛ اقدامات انساني و احداث پروژه هاي  توسعه طلبانه با اهداف اقتصادي است. حال گفته مي شود به منظور نجات درياچه اقداماتي نظير لايروبي و هدايت آب هاي سطحي و افزايش تراز درياچه از سوي ستاد احيا انجام پذيرفته كه هريك از اين موارد از سوي ناظران و تحليلگران مسائل محيط زيست مردود اعلام شده است. 

*ستاد احيا درياچه اروميه چه كرده است؟

عباس محمدي، در قامت كنشگر محيط زيست به روزنامه رسالت مي گويد: «مجموعه اقدامات ستاد اين بوده كه با لودر، زرينه رود را به سيمينه رود وصل كرده اند تا به خيال خودشان لايروبي كنند. رودخانه يك اكوسيستم بوده و حيات در آن جاري است. آقايان در ستاد احيا؛ رودخانه را به كانال تبديل مي كنند و اين به معناي لطمه اساسي و هميشگي به درياچه است.»

محمد درويش هم از ديگر فعالان و كنشگران محيط زيست در گفت وگو با روزنامه رسالت بر اين امر تصريح مي كند كه «ستاد احيا از شهريور 93 عملا كار خودش را آغاز كرده و قرار بوده هر سال 3/1 دهم ميليارد مترمكعب حقآبه به درياچه اروميه اختصاص بدهد پس امروز بايد دست كم 15 ميليارد متر معكب در درياچه آب داشته باشيم ولي اين امر تحقق پيدا نكرده و حتي بخشي از اراضي كشاورزي در حوزه آبخيز درياچه گسترش پيدا كرده است. به عنوان مثال چغندركاري در اين حوزه آبخيز و در منطقه مياندوآب حدود 20 هزار هكتار افزايش يافته و چاه هاي حفر شده نيز در اين 5 سال به طرز محسوسي رشد داشته است. يعني حتي ستاد احياي درياچه اروميه نتوانسته كشاورزي را مديريت كرده تا مصرف را كنترل كند. فقط براي يك سري عمليات سازه اي خرج كرده است. مثل طرح انتقال آب از زاب به درياچه اروميه و طرح انتقال آب از ارس به مرند و يا لايروبي ها و يك سري عملياتي كه هيچ نوع اثرگذاري مثبت و ملموسي در آنها نديده ايم. حالا فشار آورده اند كه تصفيه خانه تبريز و اروميه راه بيفتد كه حتي آن هم هنوز اتفاق نيفتاده است.» 

اما به رغم همه اين مسائل، مطابق اظهارات فرهاد سرخوش، مدير دفتر استاني ستاد احياي درياچه اروميه در آذربايجان غربي، حجم آب درياچه اروميه از مرز 5 ميليارد مترمكعب گذشته است كه در مقايسه با زمان مشابه سال گذشته 2 ميليارد و 950 ميليون متر مكعب افزايش را نشان مي دهد. 

* ميزان ريزش هاي آسماني 57 درصد بيشتر از ميانگين 60 ساله

محمد درويش حلقه مفقوده اين افزايش را در ريزش باران دانسته و مي افزايد: «دستكم طي 10 سال اخير درياچه اروميه هيچ وقت چنين حجمي از آب را به خود نديده است. ما دو سال پياپي با يك ترسالي فوق العاده در حوزه درياچه اروميه روبه رو بوده ايم و در واقع سال گذشته كه تمام كشور در خشكسالي به سر مي برد، اين حوزه آبخيز ميزان ريزش هاي آسماني اش بيش از 

40 درصد از ميانگين 60 ساله بيشتر بود  و امسال بيش از 57 درصد از ميانگين 60 ساله بيشتر است. حجم آبي كه طي اين 8 ماه در حوزه آبخيز درياچه اروميه آمده حدود 18 ميليارد مترمكعب است بنابراين ستاد درياچه اروميه نمي تواند بگويد كه اگر امروز وضعيت درياچه خوب است، اين ناشي از عملكرد برنامه هاي ماست چرا كه قبل از اين بارندگي ها يعني در مهرماه سال گذشته به شدت سطح درياچه اروميه پايين بود يا در شهريورماه سال 1396 سطح اين درياچه داشت به كمترين حد خودش نزديك مي شد.»

سال 92 حجم درياچه 1580 ميليون متر مكعب بوده، يعني تقريبا 1/5 ميليارد و اين درياچه در روزهاي خوبش حدود 10 تا 15 ميليارد و چه بسا برخي سالها 25 تا 30 ميليارد متر مكعب هم آب داشته است، يعني در هر صورت تا اوايل دهه 80 هميشه آب درياچه بالاي 10 ميليارد مترمكعب بوده است. حالا عباس محمدي تاكيد مي كند كه «حجم آب 1/5 ميلياردي درياچه در سال 92 حدود يك دهم تا يك پانزدهم آب در دهه 40، 50 و 60 و 70 بوده و اين نشان دهنده يك سوء مديريت بزرگ در مديريت آب هاي سطحي از جمله درياچه اروميه است. از طرفي ميانگين بارش ها در تمامي اين سالها با نوسانات تقريبا زيادي از 25 سانتي متر تا حدود 40 سانتي متر در سال همراه بوده بنابراين هيچ اتفاق عجيب و غريبي به لحاظ بارندگي در اين حوزه رخ نداده به جز امسال يعني سال آبي 98-97 كه در واقع يك سال خوب و بالاتر از ميانگين بوده اما در سال هايي كه درياچه رو به خشكي رفته، اساسا اتفاق ناگواري نيفتاده است.»

اگرچه تغييرات اقليمي و ميانگين دما بالا رفته و طبعا تبخير هم زياد شده اما محمدي معتقد است كه به «هيچ عنوان نمي توان اين موارد را عامل خشك شدن درياچه عنوان كرد به يك دليل خيلي ساده، اينكه اگر شما  درياچه را دايره اي با شعاع 160 تا 170 كيلومتر در نظر بگيريد، يك درياچه در تركيه به نام وان و يك درياچه هم در ارمنستان به نام سوان است و درياچه اي هم در عراق داريم كه اقليمش از ايران هم خشك تر و گرمتر است حالا تركيه و ارمنستان را ممكن است بگويند كه خنك تر بوده و تبخير كمتر است كه خيلي هم اختلاف ندارد و اقليمش شبيه اقليم آذربايجان غربي ماست ولي درياچه اي كه در عراق است حتي خشك تر از منطقه اروميه است و در مجموع هيچ كدام از سه درياچه مورد اشاره، خشك نشدند.»

محمد درويش هم بر اين باور است كه «تغييرات اقليمي به نفع درياچه اروميه بوده است بنابراين آنچه اين درياچه را نابود كرده، وسعت اراضي كشاورزي است كه در طول دو دهه اخير از 320 هزار هكتار به 680 هزار هكتار افزايش يافته است و 72 سد روي يازده رودخانه اي احداث شده كه وارد درياچه اروميه مي شود و عملا همه مجراهاي ورودي به درياچه را خشكانديم و باعث اصلي آن وزارت جهاد كشاورزي و وزارت نيرو و سازمان حفاظت محيط زيست است. البته تبخير و گرم شدن در خشك شدن درياچه تاثير داشته اما اصل ماجرا اين است كه ما اجازه نداديم يك قطره آب از رودخانه ها به درياچه برسد و حتي در حوزه آبخيز «باراندوز» به عنوان تنها رودخانه اي كه سد ندارد، آنقدر كشت و صنعت را گسترش داديم و موتور پمپ گذاشتيم و مسير رودخانه را تغيير داديم كه حتي يك قطره آب از باراندوز به درياچه اروميه نمي رسد.»

اما عباس محمدي علل مسائل بوجود آمده را ناشي از اشتباهات بزرگ در مديريت منابع آب دانسته و عنوان مي كند: اولين و بزرگترين اين اشتباهات، سدسازي است. شما بيش از 40 سد بر روي تمام رودخانه هايي كه وارد درياچه مي شود، احداث كرده ايد خب راه ورود آب به درياچه شده است. اتفاقا حوزه اروميه حوزه اي است كه تمام آبش از داخل كشور تامين مي شود يعني ما نه رودخانه اي داريم كه از خارج بيايد و نه آبي از اينجا به خارج مي رود و دست خود ما بوده است. بنابراين از سال 80 به بعد مرتبا آب درياچه كاهش مي يابد تا دهه 90 به شكلي بحراني، حجم آب درياچه از لحاظ اختلاف ارتفاع با درياي آزاد به تراز حدود 1270 متر و حجمش به زير 3 ميليارد مترمكعب مي رسد و در سال 91 به 1/5 ميليارد رسيده كه فوق العاده پايين است.»

سال 92 ستاداحياي اروميه تشكيل شده اما بررسي ها نشان مي دهد، آب درياچه 1/5 ميليارد شده و سال 93 به رغم اينكه ستاد اعتبار هم دريافت كرده، آب درياچه 2 ميليارد و 800 ميليون متر مكعب شده است، حال آنكه بارندگي نزديك به 40 سانتي متر بوده، يعني ستاد در اين ميانه كاري نكرده و اين بارندگي بوده كه افزايش پيدا كرده است. در سال 95 بارندگي از ميانگين بالاتر بوده يعني كمي بالاتر از 40 سانتي متر و حجم آب 2 ميليارد و 400 ميليون مترمكعب شده است. اين هم نشان دهنده اين است كه ستاد احيا كاري نكرده است. 

محمدي با طرح اين پرسش كه مگر ستاد نمي گويد ما در احيا موثر بوده ايم؟ مي افزايد: سال 94 يا 95، دو سال و نيم پس از آغاز به كار ستاد، آب درياچه تقريبا از سال 91 كمتر شد. در سال آبي 96-95 ميانگين بارندگي از نرمال كمتر بوده و نزديك به 30 سانتي متر است. يعني با كم شدن بارندگي، آب خيلي كمتر شده و 2/2 شده است. موقعي كه بارندگي زياد بوده، آب درياچه بالا رفته و در هنگام كاهش بارندگي، آب درياچه پايين آمده و در تمام اين سالها ستاد به رغم دريافت حدود 3 هزار ميليارد تومان اعتبار كاري نكرده و بعد سوال مي شود كه اين 3 هزار ميليارد تومان كه حدود ده برابر بودجه سازمان حفاظت محيط زيست است، در كجا هزينه شده؟ در سال آبي 97-96 ناگهان ميانگين بارندگي ما بالاي 40 سانتي متر مي رود. آب درياچه در خردادماه رسيده به 5 ميليارد و 300 ميليون متر مكعب درحالي كه بازهم ستاد كاري نكرده است، اگر كاري كرده بود، چرا در سال 96-95 آب درياچه به كمترين حد خود در اين چهار سال فعاليت رسيده است؟ از سال 92 تا 96 اين ستاد مشغول فعاليت بوده، آب درياچه در سال آبي 96-95 از سال آبي 91-90 يعني قبل از ستاد حدود 300 ميليون متر مكعب كمتر بوده است. در سال آبي 97-96 ميانگين بارندگي بالا رفته و در فروردين 98 بارندگي بي سابقه اي داشته ايم كه بخاطر بارندگي زياد و غيرعادي، آب درياچه به 5 ميليارد و 300 ميليون متر مكعب رسيده است. اين نشان مي دهد كه ستاد احيا كاري نكرده و حجم آب درياچه فقط ناشي از بارندگي بوده است.» 

* آب درياچه در شرايط فعلي هم بسيار بحراني است

ستاد مدعي است باتوجه به اقداماتي كه داشته اند آب درياچه حدود يك متر نسبت به سال قبل بالا آمده، حال آنكه به روايت محمدي، در شرايط فعلي هم وضعيت درياچه بسيار بحراني است. درياچه اي كه تا 30 ميليارد مترمكعب آب داشته، در حال حاضر در پرباران ترين سال ما ظرف 20 سال گذشته 5 ميليارد آب دارد يعني يك ششم سال هاي خوبش پس درياچه حالش خوب نيست و اساسا اوضاع به ساماني ندارد كه ستاد بخواهد از كارنامه خودش دفاع كند. در سايت ستاد احيا ادعاهايي صورت گرفته و اين ادعاها با اعداد و ارقام پيچانده شده تا يك فرد عادي احساس كند كه ستاد احيا كارهايي انجام داده كه درياچه نجات پيدا كرده است.

محمدي تصريح مي كند: «از جمله ادعاهاي مطرح شده اين است كه «در سال 96-95 پس از اقدامات ستاد احياي اروميه درحالي كه ميزان بارش به مراتب از دو سال ياد شده پايين تر بوده است...»، اولا مراتب به معناي چندمرتبه است يعني دارند به گونه اي وانمود مي كنند كه در سال 96-95 بارندگي در منطقه به مراتب پايين تر بوده است حال آنكه وقتي شما مي گوييد مراتب يعني 30 سانتي متر بوده و امروز شده 10 سانتي متر ولي حالا خودشان داخل پرانتز ذكر كرده اند كه 64 سانتي متر كمتر از ميزان متوسط 50 سال است يعني 6 سانتي متر. در واقع ميانگين بارندگي اين حوزه بالاي 40 سانتي متر است، حالا شش سانتي متر كم شده، اينكه مراتب نمي شود. يعني يك نوسان كوچك بوده و مي توان گفت اين نوسان معنادار نيست. در اين سال درياچه 130 ميلي متر افت كرده، حالا ادعاي خنده دار آقايان اين است كه به رغم اينكه بارندگي به مراتب كمتر بوده، افت درياچه كمتر از سال قبلش بوده است.»

ما اصولا در سرزمين خشكي زندگي مي كنيم كه نوسانات بارندگي اش بسيار زياد است و درياچه اروميه در تمام طول حيات خودش با اين نوسانات ساخته است. از سال 47 تا اوايل دهه 80 همين اتفاقات را شاهد بوده ايم. حوزه درياچه 292 ميلي متر بارندگي را در سال 1362 تجربه كرده و 12 ميليارد مترمكعب هم آب دارد.

اين كنشگر محيط زيست در ادامه مي گويد: «درياچه اروميه مثل بسياري از تالاب هاي ديگر ما با اين نوسانات اقليمي سازگار بوده و اين گونه نبوده كه يك سال باران زياد باشد و يك دفعه آب آن بالا برود و يك سال كه بارندگي كم است، آب آن پايين برود. نوسانات درياچه به نسبت بارندگي كمتر بوده است. چرا در حال حاضر زياد شده؟ بخاطر اينكه وقتي شما در يك كاسه خالي، نصف ليوان هم آب بريزيد خودش را نشان مي دهد ولي در يك كاسه پر، مقداري آب بريزيد، نشان نمي دهد. پس درياچه اروميه هم مثل كاسه اي خشك بوده و ناگهان باران هم باريده، طبيعتا درياچه پرآب ديده مي شود درحالي كه  5 ميليارد مترمكعب بيشتر نيست. اگر اين گرمايي كه در حال حاضر آغاز شده، تداوم پيدا كند، تا انتهاي امسال اين درياچه به حول و حوش 2/5 تا 3 ميليارد مترمكعب يعني شرايطي كاملا بحراني مي رسد. براي اينكه اگر در يك كاسه، يك سانتي متر آب داشته باشيد و زيرآفتاب قرار بدهيد خيلي سريع خشك مي شود، اگر 10 سانتي متر آب داشته باشد، كمي بالا و پايين مي شود چون تاب آوري كاسه بيشتر است. اروميه همين حالا هم به دليل ساخته شدن سدها در شرايط كم آبي به سر 

مي برد، آقايان در همين سال پرآب، دريچه سدها را قطره چكاني باز كردند، با اين استدلال كه ما بايد آب را براي كشاورزي، ذخيره كنيم. پس به استناد همين آمار و سخني كه ستاد اروميه مطرح كرده، درياچه تا آخر سال آبي 97 و اول 98 رو به افول بوده و همه ما مي دانيم كه در اسفند و فروردين و تا نيمه اردبيهشت 98 بيشترين بارندگي ها را داشته ايم و اين كاملا واضح است كه ستاد كاري انجام نداده است.»

*چه بايد كرد؟

تا به اينجاي كار مشخص است كه وضعيت درياچه تفاوتي نكرده و اندك تغيير آن به واسطه بارندگي بوده است. اين ستاد وعده هايي مبني بر توسعه سامانه هاي آبياري نوين، طرح تعادل بخشي منابع آب زيرزميني، مرمت تاسيسات آبي در دست بهره برداري و پروژه هاي جايگزين كشت داده اما هيچ كدام انجام نپذيرفته است.  

محمدي در پاسخ به چرايي خشكيدگي درياچه اروميه ظرف ساليان گذشته و اقدامي كه بايد انجام بگيرد، اين گونه توضيح مي دهد: «بنده در كميته احياي اكولوژيك به عيسي كلانتري متذكر شدم كه در هر منطقه اي آنچه طبيعت ساخته، بهترين وضع براي آن منطقه است. آيا درياچه اروميه را بودجه درست كرده؟ اين مسئله خدادادي است. پس چرا اين طور شده؟ چون بيشترين فشار انساني بر اين درياچه وارد شده و اگر واقعا مي خواهيم درياچه را احيا كنيم و قصد بودجه خواري نداريم، اولين كاري كه مي كنيم اين است كه فشار را كم كرده و يك سال دريچه سدها را باز كنيم، اگر نتيجه نگرفتيم، بعد برويم از رودخانه زاب در كردستان آب بياوريم. منتها كلانتري و هم فكرانشان دنبال طرح هاي هزينه بر نظير احداث تسويه خانه، طرح لايروبي رودخانه هاي حوزه درياچه اروميه و انتقال پساب تسويه شده اند، حال آنكه بدون اين ها هم درياچه زنده بوده است. در حال حاضر صحبت اين است كه از درياچه وان در تركيه آب بياورند. مدتها قبل در ستاد صحبت آب از درياچه خزر هم بود كه اين مسئله خوشبختانه متوقف شد. مي خواستند با ميلياردها ميليارد پول، آب به درياچه اي بريزند كه خودشان جلوي هرچه رودخانه و مسيري كه آب به داخل درياچه مي ريزد را با سد بسته اند. كدام عقل سليمي قبول مي كند كه شما جلوي آب خدادي را مسدود كنيد و آب را از 100 تا 200 كيلومتر آن طرف تر بياوريد. از طرف ديگر براي اصلاح كشاورزي هم عملا در منطقه هيچ اتفاقي نيفتاده است. بنابراين سطح توسعه كشاورزي نه تنها كمتر نشده بلكه بيشتر شده است. يكي از اقدامات اساسي كه بايد ستاد انجام مي داد و جزء وظايف خود تعريف كرده، اين است كه توسعه كشاوزي را محدود كنند و مصرف آب كشاورزي پايين بيايد حال آنكه بالاتر رفته است. كشاورزي ما بايد به اين سمت برود كه از يك متر مكعب آب، بيشترين محصول را برداشت كنيم. در حال حاضر براي توليد يك كيلو گرم گندم، 1500 ليتر آب مصرف مي كنيم اما در اسپانيا يك پنجم آب مصرف مي شود.» 

فارغ از مباحث ذكر شده، طرح اين پرسش ضروري به نظر مي رسد، اينكه درياچه هاي رو به خشكي چه سرانجامي پيدا مي كنند؟ آيا هنوز امكاني براي نجات درياچه اروميه وجود دارد؟ محمد درويش مي گويد: «اگر مديريت درستي اعمال كنيم و وابستگي معيشتي به منابع آب و خاك را در حوزه آبخيز درياچه كاهش داده و سراغ تقويت گردشگري، استحصال انرژي هاي نو و استفاده از مزيت هاي تجاري و همجواري آن با چند كشور همسايه برويم، آن وقت است كه درياچه اروميه مي تواند به راحتي حقآبه خودش يعني 3/1 ميليارد مترمكعب را بدست بياورد و دوباره به شرايط نرمال خودش بازگردد.»

*كارنامه ستاد احيا صفر است

اما محمدي معتقد است: «در همين منطقه ما تركيه، ارمنستان و عراق درياچه هايي دارند كه هيچ كدام به سرنوشت اروميه دچار نشده اند. اين نشان مي دهد كه يك جاي كار مي لنگد. بنابراين قبل از اينكه به فكر احيا باشيم بايد فشار بر درياچه را كم كنيم. اين فشار ناشي از 40 سد است كه نمي گذارد آب وارد درياچه شود. دوم اينكه تجارب ما نشان مي دهد، درياچه هايي در دنيا خشك شده و بعد به صورت كامل يا نيمه احيا شده اند و علت موفقيت؛ احيا اكولوژيك بوده است يعني اجازه داده اند 

طبيعت و نظام خلقت كار خودش را بكند كه مثال ها متعدد است. در آمريكا يك درياچه نمك احيا شده، البته نه به صورت كامل. اگر اشتباه نكنم اين درياچه در دهه 80 يا 90 ميلادي بالاي 90 درصدش خشك مي شود ولي طي برنامه 10 تا 15 ساله بدون اينكه ميزان بارندگي افزايشي پيدا كند، احيا شده است. اقليم غرب آمريكا مثل ايران است يعني بارندگي زير 30 سانتي متر در سال بوده و هوا هم خيلي  گرم است ولي در هر صورت درياچه احيا شده. مثال ديگر بحرالميت است كه در مرز اردن و اسرائيل است، درياچه بحرالميت در منطقه اي خشك تر از اروميه واقع شده و اگرچه آب آن ظرف 30 يا 40 سال اخير كم شده اما با اين وجود مثل اروميه نابود نشده است. اما در ايران، وزارت نيرو و ستاد احيا و متاسفانه شركت هاي پيمانكاري كه در كار مديريت آب هستند براي اينكه بودجه هاي بيشتري دريافت كنند، دنبال اقدامات پرسرو صدا و پرخرج هستند كه يكي از بهترين تله ها براي تور كردن بودجه؛ سد، كانال و تونل انتقال آب است و براي احيا درياچه اروميه نيز همين راه را رفته اند و به طور قطع اين راه شكست مي خورد، كمااينكه در حال حاضرهم ستاد كارنامه اش صفر است.»

در ادامه به منظور حفظ رسالت حرفه اي خود با مسعود تجريشي، مدير دفتر برنامه ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه هم گفت وگو كرده ايم تا تحليل هاي ما پيرامون وضعيت درياچه يك سويه نباشد. او تاكيد مي كند كه «ما در سال 85، 86 و 88 و 89 بارش هايي شبيه به امسال داشته ايم. البته اين بارش ها حدود 30 درصد بيشتر بود. در آن دوران يك سال تراز درياچه افزايش پيدا نكرد، در يك سال 12 سانت هم كاهش پيدا كرد. اين نشان مي دهد كه حتما اقداماتي صورت گرفته و باعث شده بيش از يك متر در درياچه افزايش ارتفاع داشته باشيم كه مهمترين اين اقدامات، لايروبي است. ما در گذشته وقتي بارش هاي خوبي داشتيم، آب نمي توانست خودش را به درياچه برساند بنابراين پخش و در نهايت تبخير مي شد.»

او در ادامه مي گويد: «نزديك به 220 كيلومتر در آذربايجان غربي و شرقي لايروبي انجام شد كه نزديك به 120 ميليارد تومان هزينه صرف شده، اين لايروبي ها باعث شد هم خسارت سيل نداشته باشيم و هم آب بدون اينكه خسارتي بزند و تلفات بدهد، خودش را به سمت درياچه برساند. اقدام دوم رهاسازي آب سدها بود. در گذشته رهاسازي انجام نمي شد و آب پشت سد مي ماند و براي كشاورزي مصرف مي شد. ما از حدود 4 سال پيش با وزارت نيرو هماهنگ كرديم كه سهم آبه درياچه را بايد وزارت نيرو بدهد. متاسفانه در سال هاي قبل، اين كار را از اسفندماه شروع كرده و 

سهم آبه درياچه را مي دادند اما همين كه به اوايل ارديبهشت مي رسيديم، مي گفتند در صورت رهاسازي، كشاورزان برداشت مي كنند. اما با هماهنگي كه با وزارت نيرو انجام داديم، تقريبا از اواخر دي ماه و اوايل بهمن ماه رهاسازي ها را شروع كرديم و امسال تاكنون بالاي 2 ميليارد مترمكعب آب سمت درياچه رها كرده ايم كه متاسفانه به دليل مصادف شدن با فصل زراعي امكان تداوم برقرار نشد. لذا مجموعه اين اقدامات باعث شده سال گذشته 2/14 ميليارد متر مكعب آب در درياچه داشته باشيم و در حال حاضر 5/14 ميليارد متر مكعب آب داريم اما حجم بارش ها در سال 85، 86 و 88 و 89 هم بسيار خوب بود ولي ما نتوانستيم تراز و حجم درياچه را افزايش دهيم.»

*انتظار داريم درياچه هنوز در وضعيت تثبيت بماند

مدير دفتر برنامه ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه در پاسخ به اين پرسش كه آيا فكر مي كنيد وضعيت فعلي درياچه پايدار بماند؟ مي گويد: « 60 درصد سطح ارتفاع آب درياچه اروميه از 60 سانت كمتر است. ميزان تبخير سالانه ما بالاي 80 سانت است. پس هر جا كه عمق نگرفته و عمقش كمتر از 80 سانت باشد، حتما خشك مي شود. امسال وضعيت درياچه اروميه به مراتب از ده سال اخير بهتر شده است. ما انتظار داريم درياچه هنوز در وضعيت تثبيت بماند و ترازش در انتهاي شهريور و مهرماه كه انتهاي سال آبي هست، نسبت به وضعيتي كه طي 7 يا 8 سال اخير داشته، هنوز بهتر شود.»

درباره وضعيت بغرنج درياچه اروميه طي يك دهه اخير، مطالعاتي در خارج و داخل و ستاد احيا انجام شده كه حاوي چند نكته است، اين نكات را از زبان تجريشي مي خوانيم: «اول اينكه تغييرات اقليمي در شرايط بحراني درياچه سهم 20 درصدي دارد و مديريت منابع هم حدود 20 تا 30 درصد نقش داشته و بقيه آن سهم توسعه اراضي كشاورزي و الگوهاي نادرست است. به عنوان مثال قرار نبود چغندر قند را در استان بيشتر از صد هزار تن توليد كنيم. اما بالغ بر صدهزار تن چفندر قند توليد كرديم. خب اين توليد مازاد را كه آب بسيار زياد هم مصرف مي كند، چه كار كرده ايم؟ هزار كيلو از اروميه برده ايم به مشهد و اصفهان. نكته جالب اين است كه ارزش اقتصادي شكر، معادل اين چغندري كه جابجا كرده ايم حدود 180 ميليون دلار بوده يعني اين حدود هزينه مي برده تا ما از خارج وارد مي كرديم درحالي كه 200 ميليون دلار خرج سوخت و لاستيك كرده ايم تا اين محصول را جابه جا كنيم. اصلا به آب و خسارت هايي كه زده كاري نداريم. بنابراين مديريت و سياست گذاري مان غلط بود بنابراين اين مسائل باعث شده كه درياچه ما خشك شود و در سال 1387 يك برنامه 5 ساله اي را دولت وقت مي گذارد تا بتواند ظرفيت درياچه را بهبود ببخشد و در سال 1392 حتي يك اقدام اجرايي هم انجام نشد به صورتي كه ما از سال 1373 و 1392 سالانه چه بارش خوب بوده يا نبوده 40 سانت تراز و 30 ميليارد مترمكعب در 20 سال آب درياچه را از دست داده ايم. اين حاكي از آن است كه نتوانسته ايم برنامه ريزي منسجم داشته باشيم. ما در 4 سال اخير حدود 29 درصد مصرف آب اراضي كشاورزي مان كه در پاياب سدها بوده را كاهش داديم. نكته جالب اينكه با اين 29 درصدي كه تاحالا كاهش پيدا كرده، فقط در مياندوآب دو سال پيش توليدات كشاورزي مان 17 درصد افزايش پيدا كرده است. به خاطر اينكه بيش از نياز آب نداده بودند و به ريشه گياه هوا خورده و پوسيدگي اتفاق نيفتاده است، پس نقش قابل توجهي هم مديريت منابع مان داشته است. همان طور كه در سال هاي اخير توانستيم 29 درصد را كاهش دهيم و هيچ اتفاقي هم نيفتاده و اين آب به سمت درياچه رفته است.»

هريك از صاحب نظران با ارائه آمارهايي، ديدگاه خود را مطرح كردند حال قضاوت با شما...

تدبير باران


 روزنامه رسالت، شماره 9514 به تاريخ 22/3/98، صفحه 10 (اجتماعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 7 بار
    



آثار ديگري از " مرضيه صاحبي"

  آلودگي هوا به خراسان هم رسيد
مرضيه صاحبي، ايران 21/7/92
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه برزگر
متن مطالب شماره 1143، خرداد 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است