|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد98/3/22: يك قرن خدمت زير پرچم
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4659
شنبه 29 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4628 22/3/98 > صفحه 23 (باشگاه اقتصاددانان) > متن
 
 


يك قرن خدمت زير پرچم


نويسنده: دكتر سيدمحمود عليزاده طباطبايي

 سياست سربازگيري ارتش نوين بعد از كودتاي 1299 مبتني بر نظامي بود كه هر روستا در مقابل دولت متعهد مي شدند تعدادي سرباز به حكومت تحويل دهند و تعداد سرباز هر روستا بر مبناي ميزان املاك، آب و دارايي روستا محاسبه مي شد و هزينه زندگي خانواده سرباز و اعزام سرباز برعهده مالك روستا بود و جيره كالايي و مواجب نقدي سرباز در بودجه ارتش پيش بيني مي شد و بر اين اساس هر منطقه براساس ميزان زمين زير كشت تعداد مشمولان خود را تعيين مي كرد و تعدادي هم مشمولان داوطلب بودند كه از قبايل اعزام مي شدند ولي در طول آن سال ها بار جنگ هاي اوايل دوران حكومت رضاشاه بر دوش مشمولان غيرمنظمي بود كه از طرف قبايل و عشاير اعزام مي شدند كه بعد از پايان جنگ هم متفرق مي شدند.

روش سربازگيري بر مبناي مساحت زمين در عمل با مشكلاتي مواجه مي شد و ادامه چنين روشي زمينه سوء استفاده دست اندركاران سربازگيري را فراهم كرده بود و گروه هاي سربازگيري از مردم اخاذي مي كردند و براي فراري دادن جوانان روستا از خدمت سربازي از مردم رشوه مي گرفتند و نظام سربازگيري نظامي فاسد بود كه بر مناطق كشاورزي تحميل مي شد و اين نظام شهرها را كه مملو از جوانان بيكار بود و مي توانست نيروي كار ماهر ارتش را تامين كند، دربرنمي گرفت. كساني هم كه داوطلبانه خود را براي خدمت سربازي معرفي مي كردند نيروهاي شايسته اي براي خدمت سربازي نبودند. براي نمونه رضاخان در آذرماه 1301 اعلام كرد افرادي كه درشيراز داوطلب خدمت سربازي شده اند، از نظر بدني ضعيف و ناتوان بوده و به درد جنگ نمي خورند و نمي توان از آنها سربازهاي مناسبي تربيت كرد.

قبل از تدوين سيستم نظام وظيفه، عشاير ايران بار تامين نيروهاي مناسب براي عمليات جنگي را بر دوش مي كشيدند و از لحاظ تاريخي نقش بسيار مهمي در حفظ حدود و ثغور كشور و برقراري امنيت در دوران رضاخان برعهده داشتند و مهم ترين عناصر رزمنده ارتش رضاخان را تا سال 1305 تامين مي كردند. ارتش رضاخان از عشاير به سه شكل استفاده مي كرد. اول گروه هاي داوطلب عشاير كه از قبايل گوناگون جذب ارتش مي شدند و سواره نظام را تشكيل مي دادند، دوم به روساي عشاير اجازه داده شده بود كه گروه هاي مسلح تحت امر خود را به نام «سوار» براي تامين امنيت مناطق خود تجهيز كنند و براي اين گروه ها از طرف دولت مركزي كمك مالي پرداخت مي شد و گروه سوم داوطلباني بودند كه زمان جنگ جذب ارتش مي شدند و بعد از پايان جنگ متفرق مي شدند. رضاخان به رغم اينكه برنامه خلع سلاح عشاير را دنبال مي كرد ولي بدون كمك و حمايت عشاير قادر به حفظ امنيت داخلي و حدود و ثغور كشور نبود، ارتش داوطلبان عشاير را در واحدهاي بزرگ تري سازماندهي مي كرد و تحت فرماندهي يك افسر از قبيله اي ديگر از آنها استفاده مي كرد. ولي اين رويه استثناهايي هم داشت كه مربوط به اسكادران هاي تيپ سوار نظام كرد و ارمني لشكر مركزي بود كه تحت فرماندهي خودشان بودند و براساس قوميت سازمان يافته بودند و مورد اعتماد حكومت مركزي بودند.

يكي ديگر از روش هاي دوران رضاخان سازماندهي و جذب نيروهاي قومي توسط افسران قبايل و قوميت هاي مختلف بود كه به آنها اجازه داده مي شد از عشاير خود نيروهاي داوطلب را گزينش كرده و يك واحد نظامي مستقل با هزينه دولت مركزي تدارك ببينند. به عنوان مثال در سال 1302 به كلنل سردار بهادر بختياري دستور داده شد تا از بختياري ها يك واحد نظامي مقتدر تشكيل دهد. ارتش تلاش مي كرد نيروهاي داوطلب مورد نياز خود را بعد از خلع سلاح عشاير از بين نيروهاي عشاير كه انگيزه و روحيه لازم را دارند جذب كند تا نارضايتي آنان از شكست و خلع سلاح را به اين وسيله جبران كند. به عنوان نمونه پس از  شكست سميتقو در سال 1301 و خلع سلاح ايل شاهسون در سال 1302 ارتش از نيروهاي سميتقو و شاهسون، نيازهاي نيروي انساني لشكر شمال غرب كشور را تامين كرد و نيروهاي كرد سميتقو- شاهسون ها هسته هنگ جديد سوار را تشكيل دادند.

حكومت رضاخان در سال 1303 رئيس قبيله شادلو سردار بجنوردي را تحت حمايت خود قرار داد و امنيت منطقه شمال كشور را به عهده وي گذاشت و هزينه تامين نيروهاي وي را از محل ماليات منطقه تامين كرد و در سال هاي 1304 و 1305 تكيه ارتش عمدتا به نيروهاي داوطلب عشاير بود و سياست خلع سلاح عشاير به تعويق افتاد و از نيروهاي مسلح عشاير براي حفظ امنيت داخلي و مرزها استفاده مي شد و به كردها اجازه داده شد براي حراست از مرزها مسلح باقي بمانند و وقتي كه ارتش قادر به ارعاب سميتقو نبود، به وي اجازه دادند كه در آذربايجان به ميل خود عمل كند، ولي از مرزها نگهداري كند يا در كرمانشاه به كلهري ها اجازه دادند كه مسلح شوند و در برابر متجاوزين عراقي از مرزها دفاع كنند، ارتش براي سركوب شورش هاي داخلي هم از نيروهاي عشاير استفاده مي كرد و به خصوص وقتي توان خلع سلاح نيروهاي عشاير را نداشت با آنها كنار مي آمد رضاخان در سال 1303 با اين باور كه امنيت كشور را نمي توان با اتكا به نيروهاي عشايري حفظ كرد با توصيه مشاورانش به اين نتيجه رسيد كه وجود يك ارتش نيرومند مستلزم نظام وظيفه همگاني است.

ولي زمين داران، علما و اصناف در مقابل اين ديدگاه مقاومت مي كردند. در سال 1302 وقتي مستوفي الممالك برنامه دولت خود را به مجلس اعلام كرد، وزير جنگ رضاخان لايحه سربازگيري را براي بررسي در اختيار كميته امور دفاعي مجلس قرار داد. ولي مقاومت زمين داران و علما واصناف مانع تصويب لايحه سربازگيري شد تا رضاخان با استفاده از ارتش به منظور اعمال نفوذ در انتخابات دوره پنجم مجلس توانست اكثريت فعالي را براي حمايت از نظام وظيفه اجباري وارد مجلس كند و بالاخره شوراول لايحه در اسفند 1303 و شور دوم آن در خرداد 1304 به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد و در اين لايحه امتيازي كه به علما دادند اين بود كه كليه طلبه ها از انجام خدمت وظيفه عمومي معاف شدند. سيدحسن مدرس نيز يك نطق طولاني در دفاع از لايحه نظام وظيفه ايراد كرد. مشكل ديگر نظام وظيفه اجباري مخالفت مرحوم مدرس با حضور غيرمسلمانان در ارتش بود كه با مخالفت ارباب كيخسرو نماينده زرتشتيان مواجه شد و به تصويب رسيد. قانون نظام وظيفه اجباري به ارتش ايران هويت ملي داد و هر خانواده ايراني سهمي در دفاع از ميهن به خود اختصاص مي داد.

براساس اولين قانون نظام وظيفه خدمت وظيفه 25 سال بود شامل 6 سال خدمت اجباري كه دو سال آن زير پرچم و 4 سال خدمت احتياط فوري سپس 13 سال خدمت احتياط و 6 سال خدمت در گارد محلي كه فقط در زمان جنگ فراخوانده مي شدند. افراد احتياط همه ساله دوره هاي بازآموزي مي گذراندند. پس از تصويب قانون خدمت نظام اجباري در مجلس،كميسيون نظامي دولت پيشنهاد كرد سالانه 25 هزار سرباز براي انجام خدمت جذب شوند كه با توجه به خدمت دو ساله سربازي 50 هزار سرباز هميشه در خدمت ارتش قرار خواهند داشت. با پيروزي انقلاب اسلامي امام خميني(ره) با اعتماد به مردم و با گذاشتن بار حركت به دوش مردم بسيج عمومي را پايه گذاري كرد كه در واقع بسيج يك ارتش براي مبارزه در همه عرصه هاست و عرصه حضور بسيج خيلي وسيع تر از عرصه نظامي است و در زماني كه جمعيت كشور قريب به چهل ميليون نفر بود، امام خميني صحبت از ارتش بيست ميليوني را مطرح كردند و به عنوان بازوي قدرتمند نظام خواستار آموزش نظامي همگاني شدند كه بحمدالله با موفقيت هاي چشمگيري هم مواجه بوده است.

از زماني كه خدمت سربازي به صورت اجباري قانونمند شد، هدف از خدمت سربازي اول آموزش نظامي ابتدايي براي دفاع از كشور و تاج و تخت سلطنتي و دوم تامين نيازمندي هاي ارتش با كمترين هزينه بود. با توجه به سادگي ابزارهاي نظامي به خصوص براي سربازان وظيفه در دوره آموزشي چند هفته اي سربازان با مقررات انضباطي و طرز به كارگيري سلاح انفرادي آشنا مي شدند و همين ميزان آموزش براي آنها كفايت مي كرد. در دوراني كه جمعيت كشور نياز نيروهاي مسلح را تامين نمي كرد، واحدهاي ژاندارمري براساس آمار ثبت احوال در روستاها و مناطق دورافتاده و واحدهاي دژبان و شهرباني در شهرها در تعقيب و دستگيري جوانان براي اعزام به پادگان ها بودند ولي با افزايش جمعيت كشور به خصوص بعد از پيروزي انقلاب خدمت سربازي چندان جدي گرفته نشد. به خصوص بعد از پايان جنگ تحميلي به رغم آنكه ميليون ها نفر از جوانان غايب از خدمت سربازي محسوب مي شدند، حاكميت از ابزارهاي قدرت براي جلب مشمولان استفاده نكرد و كسي را با زور به خدمت سربازي اعزام نكرد.

از طرفي در بسياري از جوانان انگيزه اي براي خدمت سربازي وجود نداشت و اغلب جوانان به خصوص جوانان تحصيلكرده دوران دوساله خدمت را سودمند نمي دانستند. نيازمندي نيروهاي مسلح به پرسنل آموزش ديده و متخصص موجب شد كه اغلب نيازهاي تخصصي نيروهاي مسلح از طريق استخدام كادر تامين شوند. امروزه عمده فعاليت هاي نيروهاي مسلح تخصصي است و اغلب جوانان كشور هم داراي تحصيلات عاليه هستند و مي توانند با يك دوره آموزشي كوتاه مدت نيازهاي اصلي نيروهاي مسلح را تامين و در مقابل خدمات خود نيز حقوق دريافت كنند. پس از دو هدف نيروهاي مسلح از خدمات سربازي، يك هدف كه تامين نياز تخصصي است با ورود نيروهاي متخصص و كارآمد با يك تعهد خدمت كوتاه مدت متناسب با آموزش هايي كه مي بينند، قابل تامين است و هدف دوم كه آموزش نظامي مقدماتي است با يك دوره آموزشي كوتاه مدت حتي در دوران تحصيل قابل حصول است قطعا نيازهاي نيروي انساني نيروهاي مسلح بسيار كمتر از تعداد افراد ذكور آماده به خدمت است. حال سوال اين است كه با اين انبوه جوانان تحصيلكرده كه در سن خدمت بوده و مورد نياز نيروهاي مسلح هم نيستند چه كنيم؟

در طول چهار دهه گذشته با بي توجهي ميليون ها نفر از خدمت سربازي طفره رفته اند. در طول بيست سال گذشته متوسط متولدان ذكور 750 هزار نفر است كه در بهترين شرايط سالانه 250 هزار نفر به خدمت سربازي اعزام مي شوند و 500 هزار نفر به هر طريقي از خدمت سربازي معاف مي شوند حال بهتر است اين افراد كه به دلايل گوناگون از اعزام به خدمت طفره مي روند با پرداخت هزينه يك سرباز معادل خود با توجه به تحصيلات و تخصص پس از آموزش مقدماتي از خدمت دوره ضرورت در زمان صلح معاف شوند در اين صورت سالانه قريب به 500 هزار نفر هزينه معافيت زمان صلح را مي پردازند و ميليون ها نفر كه در طول چند دهه گذشته از اعزام به خدمت منصرف شده اند نيز مي توانند با پرداخت هزينه مزبور به زندگي عادي در زمان صلح برگردند و بخش عمده اي از كسري بودجه دولت را هم تامين كنند و نيروهاي وظيفه هم با دريافت حقوق مكفي روحيه و انگيزه كار مفيد و تخصصي خواهند داشت.


*مدير امور دفاعي اسبق سازمان برنامه و بودجه و جانشين اسبق معاون طرح و برنامه ستاد كل نيروهاي مسلحيك قرن خدمت زير پرچم


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4628 به تاريخ 22/3/98، صفحه 23 (باشگاه اقتصاددانان)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار



آثار ديگري از "دكتر سيدمحمود عليزاده طباطبايي"

  احياي واقعي سازمان برنامه و بودجه
دكتر سيدمحمود عليزاده طباطبايي، دنياي اقتصاد 3/5/96
مشاهده متن    
  نظام دستوري تعيين حق الوكاله
دكتر سيدمحمود عليزاده طباطبايي*، دنياي اقتصاد 15/12/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه انشا و نويسندگي
متن مطالب شماره 105، تير 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است