|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق98/4/11: از 25 به 80 ميليون جمعيت
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3470
سه شنبه 18 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3464 11/4/98 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
      


يادداشت 
از 25 به 80 ميليون جمعيت


نويسنده: دكتر احمد عظيمي بلوريان

جمعيت ايران در 50 سال گذشته از 25 ميليون به بيش از 80 ميليون نفر افزايش يافته است. از آغاز انقلاب برخورد با جمعيت كشور با دو ديد عمده صورت گرفت كه ابتدا كاهش جمعيت و سپس افزايش آن دنبال شد. صرف نظر از اينكه براي افزايش جمعيت چه توجيهاتي بوده، بايد دانست كه افزايش جمعيت به چه شكلي بوده و هست. آگاهي از اين نكته لازمه برنامه ريزي در سطح كشور، براي شهرها و روستاهاست. پيش از انجام اصلاحات ارضي در دوران پهلوي، حدود 20 درصد مردم ايران در شهرها و بقيه در روستاها زندگي مي كردند. اقتصاد مردم، ناتوان و محدود بود. تنها طبقه اي كه از امكانات اقتصادي بالا برخوردار بود، مالكان و افراد وابسته به طيف حكومت بودند. بازرگانان عمده مديريت فروش و صادرات توليدات داخلي و واردات كالاهاي موردنياز را در شهرها در كنترل خود داشتند. همين بازرگانان، مالكان عمده زمين هاي كشاورزي هم بودند. اگر يك كشاورز محلي صاحب زمين بود، به دليل نداشتن امكانات مالي به ويژه براي تامين آب (در بيشتر مناطق خشك ايران) نمي توانست مستقلا به كار كشاورزي بپردازد. سنت توليد كشاورزي در ايران دست كم به دو عامل وابسته بود؛ نخست تامين آب از قنات و كاريز كه به دليل هزينه مداوم لايروبي و نگهداري به پول نياز داشت و كشاورزان فاقد آن بودند. دوم نيروي كار كه كشاورزان بدون پرداخت دستمزد، خانواده و فرزندان خود را به كار مي گرفتند؛ همان حالت كاركشيدن از بردگان توسط مالكان آنها در شرق و غرب عالم. اصلاحات ارضي در ايران در دهه 1330 به تشويق آمريكا و در تقابل با نهضت هاي كمونيستي و سوسياليستي و نفوذ شوروي در ايران انجام شد. در ظاهر امر، تقسيم اراضي موجب زمين دار شدن كشاورزاني شد كه از ابتداي شكل گيري ايران باستان تا دهه مورد اشاره، در نوعي اسارت كار مي كردند و حدود 80 درصد درآمد اقتصادي آنها نصيب مالكان و بخش كوچكي از آن هم به كدخدا و عاملان مالكان مي رسيد. اينكه مالكان ماليات يا وجوه شرعي از درآمد خود را مي پرداختند يا نه، به اين بحث ارتباطي ندارد. اصلاحات ارضي حكومت پهلوي دوم با هدف تقويت بنيه كشاورزان و استقلال مالي آنها انجام شد اما تبعات آن به فكر دولت نرسيده بود. مهم ترين تاثير جانبي اصلاحات ارضي نابودي تدريجي نظام آبياري از طريق قنات بود. تكنولوژي حفر چاه هاي عميق براي نخستين بار كمي پيش از اصلاحات ارضي در ايران متداول شد. با حذف مالكيت بزرگ، كشاورزان با دو نعمت بازيافته و رايگان روبه رو شدند كه عبارت بودند از قنوات و چاه هاي عميق موجود. آنچه به فكر مسئولان در آن زمان نرسيد، اين بود كه اگر چاه ها و قنوات خشك شدند، چه بايد كرد؟ قنات ها كه از ابداعات ايراني ها در هزاران سال گذشته است و به همين نام در جهان امروز به ثبت تاريخ رسيده، نياز دائمي به لايروبي و نگهداري داشتند. اقتصاد بزرگ-مالكي تا پيش از اصلاحات ارضي امكان نگهداري قنوات را به مالكان مي داد كه با انجام اصلاحات ارضي، اين امكان خودبه خود از ميان رفت و كشاورزان از آن تاريخ تا به امروز از امكانات نقدينگي برخوردار نشده و همراه با نبود فرهنگ كار دسته جمعي، توان خود را براي تامين آب به صورت فردي از دست داده اند. امروز حتي اگر چاه عميقي خشك شود، كشاورزان براي احياي چاه به صورتي كه بايد اقدام نمي كنند.حال تبعات اين امر را همراه با عوامل ديگر در ساختار جمعيت شهري و روستايي ببينيم:

يك دليل براي همكاري نكردن كشاورزان در تعمير قنات ها (كه امروز بيشتر آنها خشك شده اند) نبود امكانات مالي به ويژه نقدينگي است. كمبود نقدينگي به چند دليل به وجود آمده است: نخست به دليل اينكه كشاورزي نياز به كارگر دارد. به طور سنتي، در هزاران سال گذشته كشاورزي با كار رايگان (بدون پرداخت دستمزد) توسط فرزندان كشاورزان زير نظر پدرشان صورت مي گرفت. 

فرزندان روستاييان به مدرسه نمي رفتند بلكه از لحظه اي كه چشم و گوششان باز مي شد، كار كشاورزي را از چيدن علف، چراي دام، نگهباني و آبياري آغاز مي كردند. كشاورزان هم صرفا مسئوليت تغذيه و پوشش بدني فرزندان خود را بر عهده داشتند. آنچه در روستا نبود، پول نقد بود؛ اگر بود به مالك منتقل مي شد. بازتاب اين حركت را در كيفيت مسكن روستايي و كدخدا و مالك مي توان ديد. مالكان صاحب زيباترين خانه هاي شهري بودند كه ما امروز آنها را «ميراث فرهنگي» مي ناميم. كدخدايان خانه هايي داشتند كه ستون هاي آن آجري و معماري آن از نوع مقاوم و داراي حياط و در و پنجره زيبا و شيشه هاي رنگي بود. زارعان در كلبه هايي زندگي مي كردند كه از خشت خام ساخته شده بود؛ زيرا پول كافي براي هزينه تبديل خشت گلي به آجر را نداشتند. در بسياري از اراضي كشاورزي، ساخت همين كلبه ها هم در اراضي مالكان عمده اما با كار رايگان كشاورزان صورت مي گرفت. كودكان روستايي به مدرسه نمي رفتند و مانند والدين خود سواد نداشتند اما كار رايگان انجام مي دادند.

اكنون برگرديم به نوسانات حركت اقتصادي در شهر و روستا پس از اصلاحات ارضي و از آغاز انقلاب تا كنون. پيش از انقلاب، قشر شهرنشين درصد كمي از جمعيت كشور را تشكيل مي داد. مردم شهرنشين در بخش هاي توليد مانند مسگري، صنايع دستي، آهنگري، قالي و پارچه بافي با پول بازي مي كردند و بيشتر كاسب بودند. تجار با پول فراوان تر تجارت داخلي و خارجي را در دست داشتند. تا ايجاد مدارس ابتدايي در شهرها در اوايل حكومت پهلوي اول، كودكان شهري هم در دكان پدر خود كار مي كردند؛ كار رايگان به ازاي زندگي بخور و نمير. شمار كودكان در خانواده هاي شهري و روستايي حدود هشت تا 10 نفر بود. اگر بيشتر بود، تعدادي از آنها به دليل بيماري مي مردند. گسترش دبستان و دبيرستان به تدريج كودكان شهري را از كار رايگان براي پدر و مادر خود بازداشت. شمار فرزندان خانواده هاي شهري از حدود هشت نفر در 80 سال گذشته، به شش نفر در 60 سال گذشته و به چهار نفر در 40 سال گذشته رسيد؛ تا به امروز كه به زير دو نفر رسيده است. روستاها در اين حركت از شهرها كندتر بوده و هستند. رواج دبستان و سپس دبيرستان در روستاها، به تدريج پدر فرزندان را از داشتن كارگر رايگان محروم كرد. حتي شمار دخترها كه در قالي بافي خانه هاي روستايي به رايگان كار مي پرداختند، كاهش يافت. امروز اگرچه شمار فرزندان خانواده هاي روستايي هنوز حدود پنج نفر است؛ اما با رواج بي كاري اين شمار هم به سرعت در حال كاهش است. البته پرداخت يارانه به روستاييان و كمتربودن هزينه زندگي در روستا به حفظ شمار بيشتر فرزندان روستايي نسبت به شهرنشينان كمك كرده است. فرزندان روستايي كه دبستان و دبيرستان را تمام مي كنند، بيشتر به دنبال يافتن كار مستقل از والدين و متمايل به يافتن كار حقوق بگيري هستند و به دليل بي كاري در روستا به شهرها مهاجرت مي كنند. كارگر ارزان قيمت در روستاها با وجود مهاجراني از كشورهاي هم جوار تامين مي شود. نسل ميان سال در روستاها در صورت امكان به كاسبي در همان روستاي خود مي پردازند. من روستاهايي را ديده ام كه شمار دكان هايش بيشتر از شمار خانوارهاي آن است؛ اما به دليل همين شمار زياد دكان ها و شمار كم خريداران، اقتصاد دكانداري در روستا رونق ندارد. كار گروهي در ايران -چه در شهر يا در روستا- متداول نيست؛ به همين دليل شمار بنگاه هاي معاملات املاك در روستاها از شمار خواروبار فروشي هاي همان روستاها بيشتر است. افزايش جمعيت از 40 ميليون به 80 ميليون پس از انقلاب تاكنون موجب مهاجرت جوانان شهري و روستايي به كشورهاي ديگر شده است. علاوه بر آن بي كاري موجب فرار جوانان شهري از ازدواج شده و شمار درخور توجهي از جواناني كه با اصرار پدر و مادرشان ازدواج مي كنند، پس از مدت كوتاهي دست به طلاق مي زنند. دوگانگي مديريت شهري و روستايي موجب غفلت مسئولان از تحولات جمعيتي شهر و روستا شده است. مهاجرت روستاييان جوان به شهرها به مشكلات شهرها افزوده است. روشن ترين اين مشكلات حاشيه نشيني و فقر شهري است كه نمادش وجود فقرا در متروي تهران است. زنان جوان كه فرزندان شيرخوار را در بغل دارند، در متروها تكدي گري مي كنند. گيتارزن ها و فروشندگان فراوان از جمله كودكان فروشنده برخي تنقلات در متروها و خيابان ها نمونه ديگري از حركت روستاييان به شهرها است. افزايش جمعيت شهري از سوي ديگر موجب بالا رفتن هزينه شهرنشيني و آلودگي محيط شده و مردم را به روستاها كشانده است. شمار خودروهاي مسافربري از شمار مسافر بيشتر است. بسياري از رانندگان اين خودروها از شهرهاي كوچك و روستاها هستند و شب را در همان خودروي خود سپري مي كنند. كوچه باغ هاي لطيف شهرها به دليل حركت اسنپ تبديل به دالان دود شده اند. در حال حاضر ميان مسئولان عمران روستايي و شهري هماهنگي در برنامه ريزي وجود ندارد؛ در حالي كه كار يكي بر ديگري تاثير مي گذارد. سازمان هاي برنامه ريزي كشور و وزارتخانه هاي مربوطه بايد بتوانند با هماهنگي و همكاري به اين مشكلات رسيدگي كنند و به راه حل هاي مورد نياز دست يابند. در غير اين صورت برنامه ريزي فقط نوعي سرگرمي براي سازمان ها و داشتن بهانه و توجيه براي استخدام دريايي از كارمند است كه شمار آنها دو برابر شمار كارمندان دولتي (در مقايسه با جمعيت) در كشورهاي پيشرفته است. 

حقوق اين كارمندان تا همين اواخر از درآمد اقتصاد كاذب نفتي تامين مي شد. امروز كه اقتصاد نفتي ايران دچار مشكل شده، همه ناله «چه كنم، چه كنم» سر داده اند. ابتلاي ايران به تبعات اقتصاد كاذب نفتي از سال 1352 آغاز شد كه بهاي نفت صادراتي به 300 درصد افزايش يافت. درآمد بالاي نفت مسئولان وقت را از صنعتي شدن كشور دور نگه داشت. ما از اين رويدادها چه آموخته ايم، جز اينكه به هم انتقاد كنيم و از هم ايراد بگيريم؟


*استاد پيشين مريلنداز 25 به 80 ميليون جمعيت


 روزنامه شرق، شماره 3464 به تاريخ 11/4/98، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 6 بار
    



آثار ديگري از "دكتر احمد عظيمي بلوريان"

  بازي انگليس و آمريكا با برجام
دكتر احمد عظيمي بلوريان، شرق 17/4/98
مشاهده متن    
  سايه تهديد آمريكا بر روابط ايران
دكتر احمد عظيمي بلوريان، شرق 3/4/98
مشاهده متن    
  فرصت ميانجيگري ژاپن
دكتر احمد عظيمي بلوريان، شرق 25/3/98
مشاهده متن    
  شلم شورباي جهاني عليه ايران
دكتر احمد عظيمي بلوريان، شرق 12/3/98
مشاهده متن    
  سود و زيان تهديد آمريكا عليه ايران
دكتر احمد عظيمي بلوريان، شرق 22/2/98
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه بين المللي پرستاري و مامايي جامعه نگر
شماره 3 (پياپي 703)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است