فهرست مطالب

پژوهش های علم و دین - سال یکم شماره 2 (پاییز و زمستان 1389)

مجله پژوهش های علم و دین
سال یکم شماره 2 (پاییز و زمستان 1389)

  • تاریخ انتشار: 1389/11/15
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد بیدهندی، علی کرباسی زاده، محسن شیراوند صفحات 7-21
    خداوند هستی را با نظمی بی نظیر و وحدتی حیرت آور خلق کرده است. بخش کوچکی از این نظام، طبیعت و انسان است. طبیعت با تمام موجودات خویش در ارتباط با بخشی دیگر از هستی یعنی انسان می باشد. به گواهی آموزه های ادیان ابراهیمی (توحیدی) کل هستی و به تبع آن طبیعت تسبیح گوی خالق خویش می باشند. این صفت حاکی از مخلوقی زنده و دارای ادراک است که نوعی حقوق و تکالیف را متوجه آن می گرداند. خداوند طبیعت و همه مواهب آن را در اختیار انسان قرار داده تا او بتواند با بهره مندی از آن به کمال نهایی که همانا قرب الهی است نائل گردد. این رابطه تعاملی، رابطه بین دو موجود زنده با یکدیگر است نه رابطه ای که بخشی از هستی (انسان) به بهره کشی از بخشی دیگر (طبیعت) بپردازد. حلقه اتصال بین انسان و طبیعت پرداختن به مسئله بنیادین هدف غایی خلقت انسان است. در این مقاله ضمن تحلیل آموزه های موجود در ادیان توحیدی در حوزه مرتبط با موضوع این پژوهش، به این سوال که نقش انسان در ایجاد فساد و شر اعم از طبیعی یا مابعد الطبیعی تا چه میزان است پاسخ داده شده است.
    روش تحقیق در این پژوهش نگرش تحلیلی و فلسفی به پدیده های عالم با استفاده از پردازش آموزه های ادیان توحیدی می باشد.
    از جمله نتایج این پژوهش می توان پرداختن به مسئله بحران زیست محیطی با نگاهی نو و دین محور و ارائه راه حل های مبنایی دینی در این خصوص و نیز وجود شر در هستی در صورت تقابل انسان با محیط زیست را نام برد.
    کلیدواژگان: خدا، انسان، طبیعت، محیط زیست، ادیان توحیدی
  • جعفر آقایانی چاوشی صفحات 23-40
    ابوالوفای بوزجانی، ریاضیدان و منجم برجسته ایرانی در قرن چهارم هجری ضمن رساله مختصری که نسخه خطی آن تاکنون بر جای مانده است، فاصله بغداد مکه معظمه را با روشی کاملا ابتکاری تعیین کرده است. او این روش را به طور کلی برای تعیین فاصله همه شهرها با معلوم بودن طول و عرض جغرافیایی آن ها تعمیم داده است.
    در این مقاله پس از مروری به عصر بوزجانی یعنی عصر زرین تمدن اسلامی که ریاضیات کاربردی را متداول کرد روش وی را با استفاده از علائم جدید ریاضی مورد تحلیل قرار داده، آنگاه نتیجه حاصل از آن را با نتیجه یکی از روش های جدید در این زمینه مورد مقایسه قرار می دهیم تا دقت این ریاضیدان بزرگ را در محاسباتش بهتر نمایان کنیم.
    کلیدواژگان: ابوالوفای بوزجانی، فاصله شهری، فتوگرامتری، مثلثات کروی، ریاضیات کاربردی، تمدن اسلامی
  • نیکو دیالمه، مریم برادران حقیر * صفحات 41-63

    هرگونه معرفت بشری با زبان و کلماتی که در برگیرنده مفاهیم است، ادا می شود. محققان در هر علمی باید مفاهیم را با الفاظ و عباراتی بیان کنند که توضیح و تشریح و تعیین حدود آن آسان باشد تا بتوانند معنا را به همین صورت که در ذهن خود دارند به مخاطب منتقل سازند.
    در این میان توسعه و رشد از جمله مفاهیمی است که در زمینه های مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، بدون آنکه به بار مفهومی آن در چارچوب مورد استفاده توجه واقعی شود. این امر از آن جهت اهمیت دارد که در انتقال مفهوم از یک فرهنگ به فرهنگ دیگر، لحاظ کردن تفاوت های بنیادین در بومی نمودن آن مفهوم و کاربردی کردن آن، اثرگذار است.
    در این مقاله با هدف مقایسه مفهوم رشد و توسعه انسانی در چارچوب فکری رایج غربی، به بازتعریف این مفاهیم در چارچوب فکری اسلام پرداخته خواهد شد.

    کلیدواژگان: رشد، توسعه انسانی، عوامل موثر بر رشد
  • اسماعیل سعادتی خمسه صفحات 65-92
    نسبت دین و عقل در فلسفه کانت از جمله موضوعاتی است که داوری سریع و قطعی در مورد آن دشوار است. در این مقاله سعی می شود با توجه به آثار مهم کانت و به ویژه با تاکید بر دین فقط در محدوده عقل موضع حقیقی و واقعی کانت در این مورد کشف و تشریح شود. با توجه به ایده آلیسم استعلایی و اصالت بخشی به خودآیینی عقل در فلسفه نقدی و نیز با دقت در استعاراتی که کانت در آثار خود به کار می برد، به این نتیجه متمایل می شویم که در ساختمان فکری کانت اموری از قبیل خدا، وحی، دین و جاودانگی هر چند به اشکال مختلف مورد توجه و گاه مورد تاکید قرار گرفته است؛ ولی این امور یا به عنوان اصل موضوعه اثبات نشده اخلاق و ایده ذهنی فرادید هستند و یا اهمیت و اعتبار آن ها تا اندازه ای است که هم سو و هم ساز با اصول و قواعد وضع شده توسط عقل خودآیین بشری و وجدان گاه معین این عقل و گاه پشت گرم به چنین عقلی باشد.
    خدا در نهایت در اندیشه ی کانت به جامعه مشترک المنافع اخلاقی، که جامعه مبتنی بر فضیلت محسوب می شود، تحویل می رود؛ و جاودانگی نیز از جنبه فردی و شخصی خارج شده به امیدی نوعی و جمعی برای تحقق چنان جامعه ای تبدیل می شود. بدین ترتیب، وحی به عنوان پدیده ای شخصی، همچون خواب، تا آنجا مورد توجه است که هم سو و سازگار با قواعد و قوانین و آرمان های عقل خودآیین، اعم از نظری و عملی، باشد؛ وگرنه، علی الاصول، مانند خواب نوعی جنون موقت و خروج از ساحت اجتماعی انسان به شمار آمده و به طور ضمنی و با ظرافت تمام چوب رد و انکار می خورد.
    کلیدواژگان: دین، عقل، خدا، جامعه مشترکالمنافع اخلاقی، غایتمندی
  • پیروز فطورچی صفحات 93-108
    نوشتار حاضر بررسی کوتاهی است درباره برخی زمینه های ارتباط میان دو مسئله مهم و دیرپا در فلسفه و الهیات یعنی مسئله «نفس و بدن» و یا به تعبیر جدیدتر مسئله «ذهن بدن»، از یک سو و مسئله چگونگی ارتباط آفریدگار و جهان طبیعت، از سوی دیگر. آیا به لحاظ تاریخی و تحلیلی می توانیم میان نحوه تلقی خود از این دو مسئله نسبتی برقرار کنیم؟ در پاسخ به این پرسش ابتدا با تحلیلی فلسفی و کوتاه نشان داده می شود که در بحث از تبیین چگونگی ارتباط میان آفریدگار و جهان طبیعت با مسائل و مشکلاتی مواجهیم که با دشواری های مربوط به فهم ما از مسئله ارتباط نفس و بدن (یا ذهن و بدن) بی شباهت و بی مناسبت نیست. سپس با ذکر چند نمونه از دیدگاه های تاریخی و معاصر در فلسفه و الهیات غرب به برخی زمینه های ارتباط میان این دو مسئله در تفکر غرب می پردازیم. پس از آن، زمینه های ارتباط میان این دو مسئله را در اندیشه اسلامی پی می گیریم. توصیه های جدی درباره لزوم دقت و پرهیز از زیاده روی در به کارگیری تمثیل نفس بدن نیز مورد توجه خواهد بود.
    کلیدواژگان: مسئله نفس (ذهن)، بدن، فعل خداوند، فلسفه ذهن، علم و دین
  • قدرت الله قربانی صفحات 109-138
    زندگی مدرن دارای مبانی متافیزیکی مهمی برای خود است که این مبانی ابعاد مختلف حیات دنیوی بشر مدرن را مدیریت می کنند. اهمیت مبانی مذکور در آن است که آن ها نحوه نگرش انسان جدید به کل نظام هستی، اعم از خدا، خودش و جهان، را تعیین کرده و لذا با محوریت انسان همه حقایق را فهم و تفسیر می کنند.
    نتیجه محوریت انسان و سپس معطوف شدن همه توجه به تامین نیازهای دنیوی باعث افراط او در استفاده از مواهب خدادادی در طبیعت، و غفلت از حقایق غیرمادی و معنوی می شود که این دو امر از بحران های اساسی انسان در جهان مدرن است.
    در حل بحران زندگی مدرن، به نظر می رسد نقش دین، بالاخص ادیان الهی، بر عوامل و مولفه های دیگر مقدم باشد؛ زیرا دین قادر است پاسخ پرسش هایی که انسان مدرن از طریق علم و متافیزیک مدرن نتوانست پاسخ آن ها را بیابد به انسان گوشزد کند.
    با توجه به نقش مذکور دین و نیز اهمیت علم و نگرش متافیزیکی در حل بحران انسان مدرن، می توان به اهمیت نقش علم دینی در این زمینه توجه داشت؛ زیرا علم دینی، در اینجا، نظام معرفتی درباره جهان طبیعت و نیز ماوراء طبیعت است که آموزه های دین در شکل دهی متغیرهای تاثیر گذار آن، دارای نقش و تاثیر مهمی است که به واسطه همین کلیت علم، بالاخص کاربردهای آن را، رنگ و جهت دینی داده و از بروز نتایج سکولار و ضد دین جلوگیری می کند.
    کلیدواژگان: علم، دین، زندگی مدرن، انسان گرایی، علم دینی
  • زهره کامکار، شهناز رضوی*، محمدهادی امین ناجی صفحات 139-159

    در مقاله حاضر به مقایسه تطبیقی مراحل تکامل جنین انسان از دیدگاه قرآن، حدیث و علم جنین شناسی پرداخته شده است. مراحل اساسی تکامل جنین از مرحله نطفه امشاج تا مرحله علقه، مضغه، عظام و لحم (که قرآن کریم این نام های علمی را به آن ها داده) در واقع با شکل و خصوصیات میکروسکپی آن ها مطابقت دارد. با توجه به اینکه در طول همه این مراحل جنین از چند میلی متر تجاوز نمی کند، علم جنین شناسی که در نیمه دوم قرن بیستم پدید آمد، چنین وصف قرآنی را از طریق پیشرفت تکنولوژی و تجهیزات جدید تایید نموده است. با شناخت مراحل تشکیل جنین انسان که جلوه ای از شگفتی های قرآان می باشد، ایمان و اعتقاد به صاحب جهان خلقت، خداوند باری تعالی، پیامبر خاتم و معجزه جاودانه اش قران کریم، در جسم و جان خواننده بیشتر خواهد شد.

    کلیدواژگان: خلقت انسان، آیات قرآن، جنین شناسی، احادیث
|
  • Mohammad Bidhendi, Ali Karbasizadeh, Mohsen Shiravand Pages 7-21
    God has created the being in an unrivalled order and astonishing unity. A small part of this order is nature and man. Nature with all its existents is in relation to another part of being، i. e. man. According to the teachings of Abrahamic (monotheistic) religions، the whole being and thus nature are worshipping their Creator. This implies an alive and perceiving creature، which has [because of its being perceiving] some rights and obligations. God has granted nature and all its good things to man so that، enjoying it، he may attain his ultimate happiness which is the same as closeness to God. This is an interactive relation between two living creatures and not a relation according to which one side (man) may exploit the other side (nature). The link between man and nature is the fundamental issue of the ultimate goal of creation of man. While analyzing the existing teachings of the Abrahamic religions concerning the subject matter of the present study، the article has provided some reply for the question «What is man''s role in producing evil (whether natural and supra-natural)?» The methodology of the present study is an analytic-philosophical view to the phenomena of the world while discussing teachings of the monotheistic religions. Among the results of the present study، we man mention discussing environmental crisis in a new and religion-based light، providing fundamental religious solutions for the problem، and existence of evil in the being if man comes into conflict with the environment.
    Keywords: God, man, Nature, Environment, Monotheistic religions
  • Jafar Aqayani Chavoushi Pages 23-40
    In the 4th Century (AD)، in a short essay of which a manuscript is extant، the eminent Iranian mathematician and astronomer، Abulwafa Buzjani، determined the distance between Baghdad and Mecca in an entirely innovative way. He has generalized this method to determine the distance between all cities، if their geographical longitudes and latitudes are known. In the present article، after a review of the era of Buzjani which is known as the golden era of Islamic civilization and the applied mathematics became popular in that period، using the modern mathematical signs، his method is discussed; then، the result is compared with the results of one of the modern methods in this field so that accuracy of the this great mathematician may be shown in a better way.
    Keywords: Abulwafa Buzjani, Urban distance, Photogrammetry, Spherical trigonometry, Applied mathematics, Islamic Civilization
  • Nikoo Dialameh, Maryam Baradaran Haghir Pages 41-63

    All kinds of human knowledge are communicated by a language and through words which contain concepts. In all sciences، researchers should communicate concepts through words and statements which may be easily explained and described، and their limits may be determined in an easy manner so that the researcher may be able to communicate meanings and concepts، as he has them in his minds، to the audience. Development and growth are among concepts which are used in various fields without paying a real attention to their conceptual content. This is important since in transmitting a concept from a culture to the other، fundamental differences are of influence in internalizing it and making it functional. In the present article، to make a comparison about the human growth and development in the intellectual framework popular in the West، the authors have redefined these concepts in the intellectual framework of Islam.

    Keywords: Growth, Human development, Factors influencing growth
  • Esmail Saadati Khmaseh Pages 65-92
    Relation between religion and reason in Kant''s philosophy is one of the topics which is difficult to be judged rapidly and decisively. In the present article، relying on Kant''s important works and in particular his Religion within the Limits of Reason Alone، the author tries to explore and describe Kant''s real position. Taking into account transcendent idealism and originality of reason''s autonomy in the Critical Philosophy as well as metaphors used by Kant in his works، we will come to the conclusion that، in Kant''s intellectual construct، points such as God، revelation، religion، and permanence have been mentioned in various ways and emphasized occasionally. But either these points are considered as unproved axioms of ethics and mental ideas or they are of importance as much as they are consistent with principles and axioms ratified by human autonomous reason; and، conscience sometimes helps this reason and some other times it is supported by such a reason. In long run، in Kant''s thoughts، God is reduced to a moral commonwealth which is a society based on virtues; and permanence is stripped of its individual and personal aspect and changes into a typical and collective hope for realization of such a society. Thus، as a personal phenomenon like dreaming، revelation is of interest as much as it is consistent with rules، laws، and ideals of the autonomous reason (whether theoretical or practical). Otherwise، like dreaming، it is regarded as a kind of temporary insanity and exodus from the social realm of man، and is denied implicitly.
    Keywords: religion, Reason, God, Moral commonwealth, Purposefulness
  • Pirooz Faturechi Pages 93-108
    The present writing is a short study of some backgrounds for relation between two important and long-standing issues in philosophy and theology، i. e. the issue of «soul and body» or to put it by modern terms the issue of «mind-soul» on the one hand and the way that the Creator and the world of nature relate on the other. May we find a relation between the two issues historically and analytically? To reply this question، at first، it is shown through a short philosophical analysis that in discussing the way that the Creator and the world of nature relate، we face problems which are similar to the problems in our understanding of the issue of relation between soul and body (or mind and body). Then، some examples of historical and contemporary views in the Western philosophy and theology will be mentioned and some backgrounds of relation between the two issues will be discussed. Then، we will search for the backgrounds of relation between the two issues in the Islamic thought. Serious recommendation about necessity of care and avoidance of extremism in using the simile of soul-body shall be taken into account.
    Keywords: Issue of soul (mind), body, Act of God, Philosophy of mind, Science, religion
  • Qodratullah Qorbani Pages 109-138
    Modern life has its own metaphysical foundations; and these foundations manage various aspects of the modern man''s worldly life. The importance of the above foundations lies in the fact that they specify the way man looks at the whole order of being including God، himself، and the world، and thus، they understand and interpret all facts while taking man as a pivot. As a consequence of man''s centrality and then directing all attentions to meet his worldly needs، he goes to extravagance in using God-granted good things of nature، and ignores immaterial and spiritual truths، and these two points are among the main crises of man in the modern world. It seems that، to solve the crisis of modern life، the role played by religion and in particular by Divine religions، is superior to all other factors; for، religion is able to provide replies for question for which man did not manage to find a reply in modern science and metaphysics. Taking into account the above role as well as importance of metaphysical knowledge and view in solving the crisis of the modern man، the importance of the role played by religious science in this regard may be found; for، here، religious science is an epistemological system about nature and supra-nature and religious teachings play an important role in shaping its influential variables. And in this way، it grants a religious taint and direction to the whole science and in particular its usages، and prevents emergence of secular and anti-religious consequences
    Keywords: Science, religion, Modern life, humanism, Religious science
  • Zohreh Kamkar, Shahnaz Razavi, Mohammad Hadi Aminnanji Pages 139-159

    In the present article، a comparison has been made between stages of evolution of man''s embryo according to Quran، hadiths، and embryology. Main stages of evolution of the embryo from thickened fluid (emshaj) to congealed blood (''ulqah) to embryo (muzghah) to bones and flesh (scientific names given to them by the Holy Quran) are in correspondence with their microscopic forms and characteristics. In all this stages، embryo''s length is not more than few millimeters. Nevertheless، embryology appeared in the second half of the 20th Century with all its modern technology and equipment has confirmed these Quranic descriptions. If one knows the stages of evolution of man''s embryo which is a manifestation of the Quran''s marvels، his belief in the Owner of the world of creation، God- the Exalted-، as well as the eternal miracle of the Sealing of Prophets، i. e. the Holy Quran، will become stronger.

    Keywords: Creation of man, Quranic verses, embryology, Hadiths